Kategoria: Choroby
Dna moczanowa – co dokładnie się za tym kryje
Dna moczanowa to choroba metaboliczna, w której we krwi gromadzi się nadmiar kwasu moczowego. Organizm wytwarza tę substancję w procesie rozkładu puryn, czyli związków obecnych w komórkach ciała i w wielu produktach spożywczych. Gdy jej stężenie przekracza możliwości wydalania przez nerki, zaczyna ona krystalizować się w stawach i tkankach okołostawowych. Odkładające się złogi wywołują silny odczyn zapalny, który objawia się nagłym, bolesnym obrzękiem miejsca, w którym się pojawiły. Choroba ma charakter nawrotowy – okresy bez dolegliwości przeplatają się z ostrymi epizodami bólu.
Przyczyny gromadzenia się kwasu moczowego
Do podwyższonego poziomu kwasu moczowego prowadzi zwykle połączenie dwóch mechanizmów: zwiększonej produkcji tego związku oraz upośledzonego wydalania go przez nerki. Narząd ten, gdy pracuje mniej sprawnie, nie jest w stanie usunąć jego nadmiaru z organizmu, nawet jeśli dieta jest w miarę zbilansowana. Z kolei zbyt duża podaż puryn z pożywienia oznacza, że trzeba przetworzyć ich więcej, niż da się później wydalić. Niektóre schorzenia, na przykład zaburzenia pracy nerek czy choroby krwi, same w sobie sprzyjają gromadzeniu tej substancji. Utrudniać jej wydalanie może też stosowanie określonych leków moczopędnych.
Jak rozpoznać atak dny moczanowej
Najbardziej charakterystycznym objawem jest nagły, bardzo silny ból jednego miejsca, najczęściej u podstawy dużego palucha stopy. Dolegliwość pojawia się zwykle w nocy lub nad ranem i narasta w ciągu kilku godzin do bardzo wysokiego nasilenia. Skóra w tym miejscu staje się czerwona, opuchnięta, gorąca w dotyku i tak wrażliwa, że nawet kontakt z prześcieradłem sprawia ból. Atak może też objąć kostkę, kolano, nadgarstek lub któryś z drobnych stawów dłoni. Dolegliwości ustępują z czasem, a dany obszar ciała wraca do pełnej sprawności, dopóki nie dojdzie do kolejnego epizodu.
Objawy przewlekłej, zaawansowanej dny
Gdy choroba trwa latami bez odpowiedniej kontroli, ataki stają się częstsze i obejmują coraz więcej miejsc jednocześnie. Pod skórą w okolicach dużych i małych stawów, małżowin usznych czy ścięgien mogą tworzyć się twarde guzki zbudowane ze złogów kwasu moczowego. Obszary, które wielokrotnie były objęte odczynem zapalnym, ulegają trwałemu uszkodzeniu i tracą ruchomość. W tym stadium dolegliwości bywają mylone z chorobą zwyrodnieniową stawów, dlatego diagnostyka różnicowa ma duże znaczenie. Rozróżnienie tych schorzeń opiera się na badaniu płynu z zajętego miejsca i obrazie klinicznym ataku.
Kto jest narażony na dnę moczanową
Ryzyko choroby rośnie wraz z wiekiem, a mężczyźni zapadają na nią częściej niż kobiety, zwłaszcza przed okresem menopauzy. Nadwaga i otyłość sprzyjają zarówno nadprodukcji kwasu moczowego, jak i trudnościom z jego wydalaniem. Osoby z nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami lipidowymi czy cukrzycą typu drugiego mają zwiększoną skłonność do gromadzenia tej substancji, ponieważ wymienione schorzenia często współistnieją i wzajemnie się nasilają. Dużą rolę odgrywa też dziedziczenie – w rodzinach, w których problem występował wcześniej, zachorowanie jest wyraźnie bardziej prawdopodobne. Spożywanie alkoholu, zwłaszcza piwa, dodatkowo zwiększa podatność na ataki, bo napój ten utrudnia nerkom usuwanie kwasu moczowego.
Dieta a dna moczanowa
Sposób odżywiania ma bezpośredni wpływ na częstość i nasilenie ataków, ponieważ dostarcza organizmowi związków przetwarzanych później do kwasu moczowego. Najwięcej z nich znajduje się w podrobach, czerwonym mięsie, niektórych owocach morza oraz w produktach wysoko przetworzonych. Napoje słodzone fruktozą także podnoszą poziom tej substancji we krwi, nawet jeśli nie zawierają puryn w klasycznym rozumieniu. Z drugiej strony odpowiednie nawodnienie organizmu wspiera pracę nerek i ułatwia jej wydalanie. Osoby, które podejrzewają u siebie dodatkowo nietolerancję pokarmową, powinny obserwować, czy określone produkty nasilają dolegliwości stawowe, choć mechanizm tego zjawiska jest inny niż w przypadku dny.
Co ograniczyć, a co włączyć do jadłospisu
- Ograniczenie czerwonego mięsa i podrobów na rzecz chudego drobiu i ryb spożywanych z umiarem.
- Zmniejszenie spożycia alkoholu, zwłaszcza piwa i mocnych trunków.
- Rezygnacja z napojów słodzonych fruktozą na rzecz wody i niesłodzonych herbat.
- Zwiększenie udziału warzyw, pełnoziarnistych produktów zbożowych i roślin strączkowych.
- Utrzymanie prawidłowej masy ciała poprzez stopniową, a nie gwałtowną redukcję wagi.
Wskazówka: gwałtowne odchudzanie i głodówki mogą paradoksalnie wywołać atak dny, ponieważ szybki rozpad tkanek zwiększa poziom kwasu moczowego we krwi.
Dna moczanowa a inne przyczyny bólu stawów
Ból w okolicy stawu bywa objawem wielu różnych schorzeń, dlatego sama lokalizacja i siła dolegliwości nie wystarczą do postawienia rozpoznania. Jeśli problem dotyczy kolana, pomocne może być zapoznanie się z informacjami o tym, co pomaga na taki ból w zależności od jego przyczyny. Dolegliwość promieniująca wzdłuż nogi lub ręki bywa z kolei efektem ucisku na nerwy rdzeniowe, co opisano w materiale o bólu korzonków. Niedobory niektórych składników mineralnych, na przykład ten przedstawiony w artykule o objawach braku magnezu, mogą dawać bóle mięśni i okolic okołostawowych łatwe do pomylenia z atakiem dny. Ostateczne rozpoznanie tej choroby stawia specjalista na podstawie badania krwi, obrazu klinicznego, a w razie wątpliwości analizy płynu z zajętego miejsca.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Nagły, bardzo silny ból stawu z zaczerwienieniem i obrzękiem to sygnał, by nie zwlekać z wizytą u lekarza rodzinnego lub reumatologa. Szybkie postawienie rozpoznania pozwala wdrożyć leczenie przeciwzapalne i ograniczyć ryzyko trwałego uszkodzenia zajętego miejsca. Taka osoba oceni też, czy konieczna jest terapia obniżająca poziom kwasu moczowego na stałe, co dotyczy zwłaszcza osób z częstymi nawrotami. Decyzję o zmianach w diecie i stylu życia dobrze jest skonsultować z lekarzem lub dietetykiem, ponieważ ich zakres zależy od innych chorób towarzyszących, wieku i wyników badań laboratoryjnych. Regularna kontrola poziomu kwasu moczowego we krwi pozwala ocenić efekty podjętych działań i uniknąć kolejnego bolesnego ataku.