Choroba zwyrodnieniowa stawów, zwana też zwyrodnieniem, jest przypadłością dotykającą coraz częściej nie tylko osoby starsze, ale również młodszych pacjentów. Czym dokładnie jest to schorzenie? Jakie mechanizmy prowadzą do jego rozwoju i w jaki sposób można złagodzić dolegliwości?
- Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?
- Jakie postacie zwyrodnienia stawów wyróżniamy?
- Jak objawia się choroba zwyrodnieniowa stawów?
- Choroba zwyrodnieniowa stawów – jak do niej dochodzi?
- Jak leczyć zwyrodnienie stawów?
Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?
Medycyna nie dysponuje jedną, uniwersalną definicją tej jednostki chorobowej. Pewne pozostaje natomiast to, że u podłoża problemu leży zaburzenie równowagi między degradacją a regeneracją chrząstki stawowej. Ten mechanizm stanowi bezpośrednią przyczynę zmian, jednak czynniki wywołujące są znacznie bardziej zróżnicowane. Równie istotna jest świadomość, że zmiany zwyrodnieniowe mają charakter nieodwracalny — raz zniszczona chrząstka nie odbuduje się samoistnie. Oznacza to, że w momencie wystąpienia zwyrodnienia stawów jedyną dostępną opcją staje się łagodzenie objawów oraz spowolnienie postępu choroby.
Najczęściej zmiany zwyrodnieniowe lokalizują się w obrębie: stawów biodrowych, odcinka lędźwiowego kręgosłupa, stawów kolanowych oraz stawów międzypaliczkowych rąk i stóp. Należy jednak pamiętać, że potencjalnie każdy staw w organizmie może ulec zwyrodnieniu, w tym również stawy obwodowe mniej typowe dla tej patologii.
Jakie postacie zwyrodnienia stawów wyróżniamy?
Jak już wiadomo, zwyrodnienie może objąć różne struktury stawowe. W ujęciu klinicznym rozróżnia się dwie podstawowe formy: pierwotną (idiopatyczną) oraz wtórną (objawową).
Postać pierwotna stanowi zdecydowaną większość przypadków, lecz mimo tego jej etiologia nie jest do końca poznana — nie udaje się jednoznacznie wskazać czynnika sprawczego. Postać wtórna występuje rzadziej i rozwija się jako konsekwencja urazów mechanicznych w obrębie stawu, chorób ogólnoustrojowych albo wrodzonych nieprawidłowości anatomicznych.
Jak objawia się choroba zwyrodnieniowa stawów?
Choć teoretycznie zwyrodnienie może dotyczyć dowolnego stawu, w praktyce zmiany koncentrują się w określonych lokalizacjach — na przykład wyłącznie w obrębie rąk lub nóg, bądź tylko w kręgosłupie. Rzadziej choroba przybiera charakter uogólniony. Warto rozpoznawać typowe symptomy tej jednostki. Do dwóch najczęstszych należą: ból nasilający się podczas aktywności oraz postępujące ograniczenie zakresu ruchu. Sporadycznie pojawiają się również: widoczne zniekształcenia konturu stawu, bolesność palpacyjna, trzeszczenia odczuwalne przy ruchach lub obecność wysięku wewnątrzstawowego (płyn gromadzący się patologicznie w jamie stawowej).
Choroba zwyrodnieniowa stawów – jak do niej dochodzi?
Przyczyny prowadzące do rozwoju zmian zwyrodnieniowych są wieloczynnikowe, szczególnie w przypadku postaci wtórnej. Bezpośrednimi czynnikami mogą być różnorodne schorzenia i uszkodzenia tkanek, do których zaliczamy: urazy mechaniczne stawów, wrodzone lub nabyte wady rozwojowe struktur kostno-stawowych, zaburzenia procesów metabolicznych, dysfunkcje endokrynologiczne (między innymi cukrzyca czy choroby tarczycy), inne schorzenia narządu ruchu (martwica kości, reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa), a także odmrożenia.
Co sprzyja progresji tej choroby? Istnieją grupy szczególnie podatne na zwyrodnienia stawowe. Do takich problemów przyczyniać się może nadmierna masa ciała — większy ciężar oznacza większe obciążenie struktur stawowych, charakter wykonywanej pracy (wielogodzinna praca fizyczna, częste klękanie, powtarzalne zgięcia), intensywność i rodzaj aktywności sportowej czy niewydolność aparatu mięśniowego stabilizującego staw. Do czynników predysponujących zalicza się ponadto wiek (objawy najczęściej ujawniają się po czterdziestym roku życia), płeć (kobiety chorują częściej od mężczyzn), a także uwarunkowania dziedziczne.
Jak leczyć zwyrodnienie stawów?
Obecnie nie istnieje terapia pozwalająca na całkowite odwrócenie zmian zwyrodnieniowych. Decydujące znaczenie ma jednak wczesne rozpoznanie symptomów sugerujących chorobę i niezwłoczna konsultacja lekarska. Szybka diagnoza umożliwia wprowadzenie postępowania terapeutycznego, obejmującego leki oraz zabiegi rehabilitacyjne, co w perspektywie długoterminowej pozwala uniknąć trwałej niesprawności ruchowej. Niezbędne jest monitorowanie masy ciała, systematyczne wykonywanie odpowiednio dobranych ćwiczeń, eliminacja czynników nadmiernie obciążających stawy, a w niektórych sytuacjach konieczne staje się czasowe unieruchomienie chorego stawu.
W ramach terapii uzupełniającej stosuje się także krioterapię oraz zabiegi z użyciem ciepła. W sytuacjach zaawansowanych lekarz może zdecydować o interwencji chirurgicznej. Pełne wyleczenie pozostaje poza zasięgiem obecnej medycyny, możliwe jest natomiast osłabienie nasilenia dolegliwości oraz zahamowanie tempa rozwoju choroby, co pozwala jak najdłużej utrzymać zdolność do samodzielnego poruszania się i aktywności życiowej.