Lamblioza to choroba pasożytnicza wywoływana przez Giardia lamblia, często jest też nazywana giardiozą. Jednym z jej objawów jest biegunka. W poniższym artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać zakażenie lamblią i jakie testy wykonać, by ją wykryć.
Giardioza — podstawowe informacje o zakażeniu pasożytniczym
Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt z pierwotniakiem zwanym Giardia lamblia. Pasożytuje on w przewodzie pokarmowym, a dokładniej w dwunastnicy i w jelicie cienkim. Lamblia występuje w dwóch postaciach: aktywnej, która jest odpowiedzialna za biegunkę oraz inne objawy, oraz nieaktywnej, wtedy zarażamy lambliozą innych.
Postać aktywna pierwotniaków przyczepia się do błony śluzowej jelita cienkiego, gdzie namnażają się i wywołują typowe dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Postać nieaktywna, czyli cysta, wydostaje się na zewnątrz ze stolcem i stanowi formę przetrwalnikową — może utrzymywać się w środowisku nawet kilka tygodni, zwłaszcza w wilgotnych warunkach. To właśnie cysty odpowiadają za szerzenie się choroby.
Rozpoznawanie zakażenia — drogi transmisji i sytuacje ryzykowne
Do zarażenia giardiozą dochodzi na wskutek zaniedbania higieny, zarażamy się, przypadkowo spożywając cysty lamblii. W większości przypadków przez nieumyte warzywa i owoce, brudne ręce, jeśli mieliśmy kontakt z osobą, która była nosicielem oraz przez zanieczyszczoną wodę, może to być woda pitna lub ta w zbiornikach wodnych rekreacyjnych.
Nierzadko właśnie przez to powstają kontrolowane epidemie w małych środowiskach, są to przedszkola, żłobki lub domy opieki społecznej. Równie często giardioza występuje u dzieci jak i u dorosłych. Większość infekcji wywołanych lambliozą jest bezobjawowa, tylko silniejsze pasożyty wpływają znacznie na pogorszenie stanu naszego zdrowia.
Szczególnie narażone są osoby często przebywające w skupiskach ludzi, dzieci uczęszczające do żłobków oraz osoby spożywające surowe warzywa i owoce pochodzące z niewiadomych źródeł. Turystyka w rejonach o niskim standardzie sanitarnym również podnosi ryzyko zarażenia — spożycie niebezpiecznej wody czy pokarmów z ulicznych straganów może być punktem wyjścia do poważniejszych problemów zdrowotnych.
Diagnostyka lambli — metody parazytologiczne i mikroskopowe
By potwierdzić obecność pierwotniaka Giardia lamblia, potrzebne są badania kału. Badanie wykonywane jest mniej więcej przez tydzień, ponieważ ważne jest pobieranie próbek stolca co drugi dzień. Jest to istotne, by przekonać się, czy cysty lamblii występują w naszym organizmie.
Jednorazowe badanie kału może nie wykryć zarażenia, ponieważ wydalanie cyst ma charakter przerywanej sekwencji — pasożyty nie są uwalniane równomiernie każdego dnia. Dlatego zaleca się wykonywanie trzech kolejnych badań próbek kału pobranych w różnych odstępach czasu. Materiał do badania należy dostarczyć do laboratorium w świeżej postaci, najlepiej w ciągu kilku godzin od pobrania, aby móc zidentyfikować nie tylko cysty, ale i formy pełzające w postaci aktywnej.
Można też stwierdzić zakażenie przy badaniu endoskopii, jednak dużo rzadziej bada się dwunastnicę czy jelito cienkie. Endoskopia wykonywana jest przede wszystkim w przypadku podejrzenia innych chorób przewodu pokarmowego lub gdy wynik standardowych testów kału jest wątpliwy pomimo utrzymujących się dolegliwości.
Testy immunoenzymatyczne i badania serologiczne
Innym sposobem umożliwiającym wykrycie giardiozy jest test immunoenzymatycznego, który stwierdza obecność antygenów za pomocą podwyższonego poziomu eozynofilii. W surowicy oznaczają się przeciwciała IgM oraz IgG, które są równoznaczne z potwierdzeniem choroby.
Test immunoenzymatyczny (ELISA) wykrywa antygeny lambli bezpośrednio w stolcu i charakteryzuje się wysoką czułością — przekraczającą często 90%. Pozwala na szybsze i pewniejsze potwierdzenie diagnozy niż klasyczna mikroskopia, szczególnie w przypadkach, gdzie ból brzucha i biegunka utrzymują się dłużej, a obraz kliniczny budzi wątpliwości.
Badania serologiczne poszukujące przeciwciał IgM (wskazujących na aktywne zakażenie) oraz IgG (świadczących o kontakcie z pasożytem w przeszłości) znajdują zastosowanie głównie w celach naukowych i epidemiologicznych. Rzadziej są stosowane w codziennej praktyce klinicznej, gdyż wynik dodatni może oznaczać zarówno obecne, jak i dawno przebyte zakażenie.
Profilaktyka zarażenia Giardia lamblia w codziennym życiu
Profilaktyka jest najważniejsza. Pamiętaj, by dokładnie myć warzywa i owoce, które zamierzasz spożyć, nie przyjmuj pokarmów nieznanego pochodzenia. Pij wodę tylko z odpowiedzialnych źródeł, nie pij więc wody ze strumyczków i rzek.
Warto też zwrócić uwagę na higienę rąk — zwłaszcza po skorzystaniu z toalety, przed przygotowaniem posiłków oraz po kontakcie z ziemią czy zwierzętami. W krajach o niższym standardzie sanitarnym unikaj spożywania surowych sałatek, owoców nieobranych oraz lodu dodawanego do napojów.
Ważne jest przestrzeganie standardów sanitarno-higienicznych w instytucjach takich jak żłobki, domy pomocy społecznej i innych podobnych. Jeśli w twojej rodzinie znajdzie się osoba zarażona giardiozą, to odizoluj się od niej w celu uniknięcia zakażenia.
Jeśli już przeszedłeś chorobę, pamiętaj, by przez około dwa tygodnie nie korzystać z basenu czy innych zbiorników rekreacyjnych, ponieważ dalej możesz narazić innych na lambliozę. Okres ten dotyczy czasu, w którym nawet przy braku objawów nadal wydalane są cysty — dlatego wstrzymanie się od aktywności w wodzie publicznej chroni innych użytkowników przed zarażeniem.
Grupy szczególnie narażone i działania prewencyjne
Osoby pracujące w gastronomii, służbie zdrowia oraz wychowawcy w placówkach opieki nad dziećmi powinni być szczególnie wyczuleni na zachowanie norm sanitarnych. Regularne szkolenia z zakresu higieny, stosowanie jednorazowych rękawiczek czy dezynfekcja powierzchni styku z żywnością zmniejszają ryzyko rozprzestrzeniania się lambli.
Dzieci powinny być uczone właściwego mycia rąk już od najmłodszych lat — prawidłowa technika obejmuje mycie przez co najmniej 20 sekund ciepłą wodą z mydłem, ze szczególnym uwzględnieniem przestrzeni między palcami i pod paznokciami. Warto również stosować zioła na lamblie jako uzupełnienie profilaktyki, zwłaszcza w środowiskach o podwyższonym ryzyku zakażenia.
Kontrola skuteczności leczenia i ponowne badania
Po zakończeniu terapii przeciwpasożytniczej zaleca się przeprowadzenie kontrolnego badania kału, by upewnić się, że organizm został całkowicie oczyszczony z lambli. Badanie wykonuje się zazwyczaj 2–4 tygodnie po zakończeniu kuracji.
Jeśli objawy utrzymują się mimo leczenia, można rozważyć inny schemat farmakologiczny lub wydłużenie czasu terapii. Warto pamiętać, że niektóre szczepy Giardia lamblia mogą wykazywać oporność na standardowe leki, co wymaga konsultacji z lekarzem specjalistą i doboru alternatywnych preparatów.
W przypadku nawracających epizodów lambliozy, szczególnie u osób z obniżoną odpornością, należy rozważyć poszerzenie diagnostyki o badania immunologiczne i ocenę stanu układu odpornościowego.