Jakie są przyczyny skoliozy u dzieci? Skąd skolioza u dzieci?

955

Zdrowy kręgosłup to coś, o czym słyszymy w dorosłym życiu dość często, jednak gdy byliśmy dziećmi, temat ten pojawiał się w szkole i w naszych domach niemal codziennie. Większość rodziców dba o to, aby kręgosłup, zwłaszcza w fazie wzrostu dziecka, był traktowany jak najlepiej – jeśli nie przyłożymy się do tego w odpowiednim czasie, skolioza może być nieodwracalna. O tym, jakie dokładnie są przyczyny skoliozy u dzieci, przeczytasz w poniższym artykule.

• Rodzaje skoliozy u dzieci i ich pochodzenie
• Metody leczenia skoliozy w wieku rozwojowym
• Profilaktyka zdrowia kręgosłupa u dzieci

Rodzaje skoliozy u dzieci i ich pochodzenie

Temat skoliozy kręgosłupa u dzieci jest szeroki, i jeśli chodzi o jej przyczyny, można by napisać na ten temat całą książkę. W prostym ujęciu można jednak powiedzieć, że skrzywienia kręgosłupa mogą być nabyte i wrodzone. Jak mówią aktualne dane, 80 procent przypadków to właśnie krzywizny nabyte, które wytwarzają się u dziecka na skutek różnych nawyków i braku ruchu. Jeśli natomiast chodzi o skoliozę wrodzoną, to często pojawia się ona przy różnego rodzaju chorobach, z jakimi dziecko przychodzi na świat, na przykład artrogrypozie, która charakteryzuje się przykurczem stawów. Tego typu choroby, które powodują słabość lub zanik mięśni i różnego rodzaju wady rozwojowe wpływają także na kręgosłup, który nie rozwija się prawidłowo.

Najczęściej jednak przyczynami skoliozy są: za mała ilość ruchu, noszenie w okresie szkolnym zbyt ciężkiego i niewyprofilowanego tornistra, a także duża liczba godzin w ciągu dnia, spędzona przed ekranem komputera lub książką, w pozycji siedzącej. Wszystkie te czynności obciążają kręgosłup i powodują późniejszą krzywiznę pleców. Istotnym czynnikiem ryzyka jest również długotrwałe siedzenie w nieprawidłowej pozycji podczas odrabiania lekcji – gdy dziecko nieświadomie pochyla się nad zeszytem czy podręcznikiem, tworzy asymetryczne obciążenie struktur szkieletowych. W okresie intensywnego wzrostu, szczególnie w wieku 10–14 lat, kręgosłup jest najbardziej podatny na trwałe odkształcenia, dlatego w tym czasie nawet pozornie drobne błędy posturalne mogą skutkować rozwojem bocznego skrzywienia.

Warto także zwrócić uwagę na czynniki genetyczne – jeśli w rodzinie występowały przypadki skoliozy, ryzyko jej wystąpienia u potomstwa znacząco wzrasta. Badania wskazują, że predyspozycje dziedziczne odgrywają większą rolę niż dotychczas sądzono, zwłaszcza w przypadku skoliozy idiopatycznej, której konkretnej przyczyny nie da się jednoznacznie ustalić. Niekiedy skolioza może być też wtórna do innych schorzeń – na przykład nierównomiernego wzrostu kończyn dolnych, co prowadzi do kompensacyjnego pochylenia miednicy i w konsekwencji krzywizny w odcinku lędźwiowym.

Metody leczenia skoliozy w wieku rozwojowym

Jeśli chodzi o skoliozę, występują tutaj różne konfiguracje. Kręgosłup może być wygięty w jedną lub drugą stronę, często skrzywienie związane jest także ze zjawiskiem „okrągłych pleców”, czy wręcz garbem. Jeśli zauważymy, że plecy naszego dziecka zaczynają być skrzywione, należy skonsultować się z lekarzem. W większości przypadków skoliozę udaje się skorygować za pomocą specjalnych ćwiczeń rehabilitacyjnych, tutaj jednak jest istotne, aby były one stosowane regularnie, najlepiej przez kilka lat. Fizjoterapia ukierunkowana na wzmocnienie mięśni grzbietu, zwłaszcza w rejonie przykręgosłupowym, oraz poprawa świadomości proprioceptywnej pomagają ustabilizować tułów i spowolnić progresję krzywizny.

Jeśli jednak skrzywienie przekroczy 20 stopni w skali Cobba, trzeba będzie pomyśleć o specjalnym gorsecie ortopedycznym, który może być noszony tylko na noc, lecz często jest wymagany także w dzień. Gorset działa poprzez wywieranie ciągłego nacisku mechanicznego na wybrzuszenia krzywizny, co ma na celu zahamowanie dalszego rozwoju skrzywienia do czasu zakończenia wzrostu. Istnieją różne typy gorsetów – od modeli Cheneau, przez Milwaukee, po nowoczesne konstrukcje dynamiczne, które dostosowują się do ruchów dziecka i pozwalają na większą swobodę aktywności fizycznej. Ważne jest, aby gorset był indywidualnie dopasowany i regularnie korygowany wraz ze zmianami wzrostowymi.

W innych przypadkach, gdy skrzywienie jest naprawdę duże i przekracza 40–50 stopni, zaleca się rozważenie operacji kręgosłupa. Interwencja chirurgiczna polega najczęściej na zespoleniu kręgów za pomocą prętów i śrub, co skutkuje częściowym usztywnieniem operowanego odcinka. Operacja jest procedurą inwazyjną, obarczoną ryzykiem powikłań i wymagającą długiego okresu rekonwalescencji, dlatego decyzja o jej przeprowadzeniu powinna być poprzedzona szczegółową oceną wielospecjalistyczną. Po zabiegu pacjent musi kontynuować rehabilitację przez wiele miesięcy, aby odzyskać sprawność ruchową i nauczyć się funkcjonować z nowym układem biomechanicznym kręgosłupa.

Wczesna diagnostyka jako klucz do sukcesu terapeutycznego

Wczesne wykrycie skoliozy znacząco poprawia rokowania i ogranicza konieczność stosowania bardziej zaawansowanych metod leczenia. Regularne przeglądy ortopedyczne powinny być prowadzone już od wieku przedszkolnego, zwłaszcza gdy istnieją obciążenia genetyczne. Test Adamsa, polegający na obserwacji symetrii pleców przy pochyleniu do przodu, stanowi prosty sposób na wstępne rozpoznanie nieprawidłowości – jeśli jedna strona tułowia jest wyraźnie wyższa, to sygnał do wykonania dokładniejszych badań radiologicznych.

Rola fisjoterapii i kinezyterapii

Fizjoterapia odgrywa zasadniczą rolę nie tylko w łagodzeniu objawów, ale również w hamowaniu postępu skrzywienia. Metoda Schrotha, oparta na specyficznych ćwiczeniach oddechowych i korekcji posturalnej, jest jedną z najskuteczniejszych technik rehabilitacyjnych w skoliozie. Polega ona na świadomym wydłużaniu skróconej strony tułowia oraz wzmacnianiu osłabionych partii mięśniowych, co prowadzi do poprawy symetrii ciała. Ćwiczenia muszą być prowadzone pod okiem wykwalifikowanego fizjoterapeuty i wymagają od dziecka dużej dyscypliny oraz systematyczności.

Profilaktyka zdrowia kręgosłupa u dzieci

Aby uniknąć skalpela, warto o kręgosłup dziecka zadbać już w najwcześniejszych latach. Jeśli obserwujemy, że nasza pociecha garbi się, lub kształt pleców nie jest regularny, należy skonsultować sprawę z lekarzem ortopedą. Warto jednak dbać o zdrowe nawyki – zachęcać dziecko do regularnych ćwiczeń oraz dopilnować, aby siedziało przy biurku w odpowiednich warunkach. Podstawą będzie tutaj dobranie odpowiedniego oparcia, oraz dopasowanie wysokości biurka do długości rąk i wzrostu dziecka. Krzesło powinno posiadać regulowaną wysokość siedziska oraz podłokietniki, które umożliwiają swobodne ułożenie przedramion na blacie bez konieczności nadmiernego napinania barków.

Równie istotna jest edukacja dziecka w zakresie ergonomii pracy – powinno ono uczyć się robienia przerw co 30–40 minut, by rozciągnąć mięśnie i zmienić pozycję. Aktywność fizyczna ma kluczowe znaczenie w profilaktyce skoliozy – szczególnie polecane są dyscypliny rozwijające siłę mięśni tułowia i gibkość, takie jak pływanie, joga czy zajęcia taneczne. Należy jednak unikać sportów asymetrycznych (np. tenis, badminton) u dzieci już obciążonych skoliozą, ponieważ mogą one pogłębiać istniejące skrzywienie.

Odpowiedni tornister szkolny

Wybór plecaka szkolnego to nie jest kwestia estetyki – tornister powinien być lekki, wyposażony w szerokie szelki i stabilizatory biodrowe, które rozłożą ciężar na całą powierzchnię pleców i bioder. Jego waga z zawartością nie powinna przekraczać 10–15 procent masy ciała dziecka. Dobrze, gdy plecak posiada sztywne plecy zapewniające wsparcie kręgosłupa oraz liczne komory, które pozwalają na zorganizowanie zawartości tak, aby cięższe przedmioty znajdowały się blisko pleców.

Znaczenie prawidłowej pozycji podczas snu

Sen na odpowiednim materacu i poduszce również ma znaczenie dla zdrowia kręgosłupa. Materac powinien być średnio twardy – na tyle elastyczny, by dostosować się do krzywizn ciała, ale jednocześnie na tyle stabilny, by nie pozwolić na „zatonięcie” w nim kręgosłupa. Poduszka z kolei powinna wypełniać przestrzeń między uchem a ramieniem w pozycji bocznej, utrzymując szyję w linii prostej z resztą kręgosłupa. Unikanie spania na brzuchu również jest zalecane, gdyż ta pozycja wymusza skręcenie głowy na jedną stronę i przeciąża odcinek szyjny.