Bakteryjne zapalenie płuc to choroba zaraźliwa wywoływana najczęściej przez paciorkowce, w tym dwoinkę zapalenia płuc. Choroba ta jest uciążliwa i ma wiele męczących objawów. Wyleczyć ją można jedynie przyjmowaniem odpowiedniego antybiotyku. Po czym rozpoznać bakteryjne zapalenie płuc, jak je zdiagnozować i jak leczyć?
- Co warto wiedzieć o bakteryjnym zapaleniu płuc?
- Objawy bakteryjnego zapalenia płuc
- Diagnostyka bakteryjnego zapalenia płuc
- Leczenie bakteryjnego zapalenia płuc
Co warto wiedzieć o bakteryjnym zapaleniu płuc?
Zapalenie płuc może być wywoływane przez różne czynniki: wirusy, grzyby, pasożyty oraz bakterie. Te ostatnie stanowią najczęstszą przyczynę pozaszpitalnych zapaleń płuc. Za większość zakażeń odpowiedzialna jest dwoinka zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae), bakteria zasiedlająca drogi oddechowe wielu zdrowych osób, która w sprzyjających warunkach (osłabienie odporności, infekcja wirusowa) wywołuje chorobę.
Choroba ta jest zaraźliwa. Wystarczy przebywać w tym samym pomieszczeniu blisko osoby chorej, by zarazić się zapaleniem płuc. Bakterie przenoszone są drogą kropelkową — przez kaszel, kichanie, rozmowę — ale również przez bezpośredni kontakt, np. przez skórę rąk. Chcąc uchronić się przed zarażeniem należy przestrzegać podstawowych zasad higieny: myć ręce, unikać dotykania twarzy i ograniczyć bliski kontakt z chorym, zwłaszcza w początkowej fazie leczenia.
Szczególnie narażone na zakażenie są osoby o osłabionej odporności: dzieci poniżej drugiego roku życia, osoby starsze, pacjenci z przewlekłymi chorobami płuc, serca lub cukrzycą, a także palaczy tytoniu. U tych grup bakteryjne zapalenie płuc może przebiegać ciężej i wymagać hospitalizacji.
Objawy bakteryjnego zapalenia płuc
Charakterystycznym objawem bakteryjnego zapalenia płuc jest kaszel określany jako gwałtowny, męczący, powodujący duszności. Pojawiają się przy tym trudności z oddychaniem, świszczący oddech, ból odczuwany w klatce piersiowej, najczęściej po bokach — nasila się on podczas głębokiego wdechu lub kaszlu. Typowe jest odkrztuszanie ropnej wydzieliny o żółtym, zielonkawym lub rdzawym zabarwieniu. Zdarza się, że u chorego może pojawić się również krwioplucie, co jest sygnałem do natychmiastowej konsultacji lekarskiej.
U chorych z bakteryjnym zapaleniem płuc pojawia się również gorączka — wysoka, nawet do 40°C, często z nagłym początkiem. Charakterystyczne są dreszcze, osłabienie, bóle głowy, bóle mięśniowe i stawowe, pojawia się brak apetytu. U osób starszych przebieg może być atypowy: zamiast wysokiej gorączki może wystąpić splątanie, dezorientacja lub nasilenie objawów chorób współistniejących. U małych dzieci dochodzą do tego objawy ogólnoustrojowe: odmowa jedzenia, apatia, sinica wokół ust.
W niektórych przypadkach infekcja rozwija się powoli — po kilku dniach przeziębienia lub grypy objawy nagle się nasilają, co sugeruje nadkażenie bakteryjne po pierwotnym zakażeniu wirusowym.
Diagnostyka bakteryjnego zapalenia płuc
Bakteryjne zapalenie płuc diagnozuje się najczęściej na podstawie objawów i badania fizykalnego. Lekarz osłuchuje płuca stetoskopem, poszukując charakterystycznych trzeszczeń pęcherzykowych lub stłumienia szmeru oddechowego w określonych miejscach. Mierzy się również ciśnienie tętnicze, tętno i saturację krwi (poziom natlenienia). Już te podstawowe dane mogą wskazać na ciężkość infekcji i konieczność hospitalizacji.
Zalecane jest również wykonanie zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej, co przeważnie potwierdza postawioną diagnozę — na zdjęciu widoczne są nacieki lub zacienienia w obrębie płuc. Badanie to pozwala także ocenić rozległość zmian zapalnych i wykluczyć powikłania, takie jak wysięk opłucnowy.
Jeśli chory zostaje hospitalizowany, wówczas wykonywanych jest szereg badań. Jest to morfologia krwi (podwyższona liczba leukocytów sugeruje bakteryjne zakażenie), poziom CRP (marker stanu zapalnego), stężenie bilirubiny i kreatyniny (ocena funkcji wątroby i nerek), elektrolitów oraz gazometria krwi tętniczej (w cięższych przypadkach). Oprócz tego pacjent ma również bronchoskopię (w przypadkach nietypowych lub przy braku poprawy po leczeniu), posiew krwi (by wykryć bakteriemię) czy badanie bakteriologiczne plwociny, które pozwala zidentyfikować szczep bakterii i dobrać celowany antybiotyk.
U pacjentów ambulatoryjnych, szczególnie młodych i bez chorób współistniejących, wystarczające jest często badanie kliniczne bez szczegółowej diagnostyki laboratoryjnej — leczenie wprowadza się empirycznie na podstawie obrazu klinicznego.
Leczenie bakteryjnego zapalenia płuc
Bakteryjne zapalenie płuc jest leczone przede wszystkim antybiotykami. W pozaszpitalnych przypadkach najczęściej stosuje się amoksycylinę z kwasem klawulanowym, makrolidy (azytromycyna, klarytromycyna) lub fluorochinolony drogowe (u dorosłych). Antybiotyk należy przyjmować przez pełny zalecony okres — zazwyczaj 7–10 dni — nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej. Przerwanie terapii grozi nawrotem choroby lub powstaniem oporności bakteryjnej.
Oprócz tego zalecane jest przyjmowanie leków obniżających gorączkę (paracetamol, ibuprofen) i ułatwiających odkrztuszanie (mukolityki, leki wykrztuśne). Chory na zapalenie płuc powinien przyjmować dużo płynów — co najmniej 2–2,5 litra dziennie — by zapobiec odwodnieniu i ułatwić rozrzedzanie wydzieliny oskrzelowej. Obowiązkowo należy pozostać w domu i ograniczyć wysiłek fizyczny do minimum.
Warto zadbać o dietę bogatą w żywność zawierającą żywe kultury bakterii, jak jogurty naturalne, kefiry czy kiszonki — pomaga to odbudować florę jelitową niszczoną przez antybiotyk. Zalecane jest również przyjmowanie probiotyków lub leków osłonowych (preparaty zawierające Saccharomyces boulardii lub szczepy Lactobacillus) podczas antybiotykoterapii. Konieczne jest także powstrzymanie się od palenia papierosów na czas leczenia zapalenia płuc — dym tytoniowy dodatkowo uszkadza nabłonek oskrzeli i opóźnia gojenie.
Bakteryjne zapalenie płuc to choroba, która musi zostać skutecznie wyleczona. Lekceważenie jej może grozić poważnymi powikłaniami, takimi jak powstanie ropniaka opłucnej, ropień płuca, posocznica czy przewlekłe zmiany w miąższu płucnym. Wówczas konieczne będzie wprowadzenie dodatkowego leczenia opierającego się nie tylko na intensywnej antybiotykoterapii, ale również na wykonaniu drenażu opłucnej, specjalnej rehabilitacji oddechowej lub w skrajnych przypadkach — interwencji chirurgicznej.