Choroby serca to wciąż jedna z często odnotowywanych przyczyn zgonu. Wśród nich wymienia się właśnie zawał, który jest powodem śmierci blisko 200 000 Polaków rocznie. Warto wiedzieć, jak rozpoznać zawał serca, ponieważ szybka reakcja pozwoli uniknąć najgorszego scenariusza. Jakie symptomy powinny więc nas zaniepokoić?
Jak rozpoznać zawał mięśnia sercowego
Zawał serca, a właściwie zawał mięśnia sercowego, daje szereg objawów, które nie zawsze wiążemy z tym schorzeniem. Wśród głównych symptomów, jakie pojawiają się przy ataku serca, wymienia się silny ból w klatce piersiowej, który odczuwany jest na znacznej powierzchni, jest narastający, piekący i nie ustępuje. Promieniuje do lewej ręki, szyi i żuchwy. Oprócz tego pojawia się panika, u niektórych wymienia się też lęk przed śmiercią.
Wśród objawów zawału serca lekarze wskazują również na:
- spadek ciśnienia krwi — nagłe obniżenie wartości może świadczyć o niewydolności krążenia
- bladość skóry i sinienie kończyn oraz warg — efekt zaburzonego ukrwienia tkanek
- osłabienie i pobudzenie ruchowe — organizm reaguje na deficyt tlenu w mięśniu sercowym
- mdłości, wymioty — często towarzyszą bólowi w nadbrzuszu u osób z zawałem ściany dolnej serca
- zawroty głowy i omdlenia — wynik niedotlenienia mózgu przy spadku ciśnienia
- wzrost temperatury ciała — reakcja zapalna w odpowiedzi na martwicę mięśnia sercowego
Zmiany zachodzą również w badaniach laboratoryjnych. Pojawiają się we krwi markery zawału (troponiny, kinaza kreatynowa), zwiększa się poziom glukozy oraz OB, wzrasta liczba leukocytów. Te parametry pomagają w postawieniu diagnozy i ocenie rozległości uszkodzenia serca.
Nietypowe objawy zawału u kobiet
W ostatnich latach stwierdzono, że objawy zawału u kobiet mogą różnić się od symptomów ataku serca u mężczyzn. Kobiety rzadziej odczuwają silny ból w klatce piersiowej. Częściej występuje on w nietypowej lokalizacji, np. między łopatkami, pod łukiem żebrowym lub w nadbrzuszu. Możliwe jest odczuwanie pieczenia w tzw. dołku, pojawiają się problemy z oddychaniem — uczucie duszności mimo braku wysiłku fizycznego.
U kobiet zawał bywa mylony z problemami układu pokarmowego, zwłaszcza gdy ból zlokalizowany jest w nadbrzuszu, a towarzyszy mu nudności lub odbijanie. Dla wielu osób nie są to objawy zawału, dlatego często są ignorowane, co może doprowadzić do opóźnionej reakcji i tragedii. Od pojawienia się pierwszych oznak zawału decydująca jest godzina, mówi się o tym czasie nawet „złota godzina”. Chory w tym czasie powinien znaleźć się w szpitalu, wówczas istnieje szansa na uratowanie życia i przywrócenie przepływu krwi w zablokowanej tętnicy wieńcowej.
Czynniki ryzyka — kto jest bardziej narażony na zawał
Wymienia się wiele czynników ryzyka, które sprzyjają wystąpieniu zawału mięśnia sercowego. Częściej występuje on u mężczyzn, szczególnie otyłych i mających nadciśnienie tętnicze. To jednak nie są jedyne czynniki ryzyka. Zawał serca częściej mają:
- osoby palące papierosy — nikotyna uszkadza śródbłonek naczyń i sprzyja tworzeniu blaszek miażdżycowych
- osoby z podwyższonym poziomem cholesterolu, trójglicerydów, CRP i kwasu moczowego — markery stanu zapalnego i zaburzeń lipidowych
- chorzy na cukrzycę — przewlekle podwyższona glukoza niszczy naczynia krwionośne
- osoby z marskością wątroby lub chorobą Fabry’ego — schorzenia metaboliczne zwiększające obciążenie układu krążenia
- osoby prowadzące siedzący tryb życia — brak aktywności fizycznej osłabia wydolność układu krążenia i sprzyja otyłości
Nie bez znaczenia jest także predyspozycja genetyczna. Jeśli w rodzinie występowały zawały lub udary w młodym wieku (przed 55. rokiem życia u mężczyzn, przed 65. u kobiet), ryzyko wystąpienia ataku serca zwiększa się. Warto regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze, poziom cukru we krwi oraz profil lipidowy, szczególnie u osób obarczonych wieloma czynnikami ryzyka.
Pierwsza pomoc w czasie ataku serca — co robić
Pierwsza pomoc w przypadku zawału jest niezwykle istotna. Szybka reakcja może uratować człowiekowi życie. Jeśli jest on przytomny, powinien zająć pozycję półsiedzącą z opartymi plecami i ugiętymi kolanami — taka pozycja ułatwia oddychanie i zmniejsza obciążenie serca. Jeśli jest nieprzytomny, wówczas należy ułożyć go w pozycji bocznej ustalonej, aby zapobiec zadławieniu w przypadku wymiotów.
Krok 1 — natychmiastowe wezwanie pomocy
W tym czasie trzeba koniecznie wezwać pogotowie pod numer 112 lub 999. Dyspozytor powinien otrzymać informację o:
- charakterze bólu w klatce piersiowej
- czasie trwania objawów
- stanie przytomności chorego
- ewentualnych przyjmowanych lekach
Krok 2 — kontrola tętna i oddechu
Należy kontrolować tętno oraz oddech chorego co kilkadziesiąt sekund. Jeśli serce przestanie pracować, konieczne jest podjęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej do przyjazdu pomocy medycznej. Uciskanie klatki piersiowej powinno odbywać się w tempie około 100–120 uciśnięć na minutę, na głębokość 5–6 cm u dorosłego.
Krok 3 — podanie aspiryny (jeśli to możliwe)
Jeśli jest taka możliwość, pacjent jest przytomny i nie ma uczulenia na kwas acetylosalicylowy, można podać mu doustnie aspirynę w dawce 150–300 mg. Należy ją rozgryźć lub rozżuć, aby przyspieszyć wchłanianie. Aspiryna hamuje agregację płytek krwi i może ograniczyć rozległość zawału.
Wykluczone jest natomiast samodzielne podawanie leków zawierających diklofenak, nitroglicerynę czy innych leków sercowych bez konsultacji z dyspozytorem medycznym. O tym powinni zadecydować już wezwani ratownicy medyczni. Nieodpowiednie leki mogą pogorszyć stan pacjenta, zwłaszcza jeśli doszło do gwałtownego spadku ciśnienia.