Zapalenie zatok u dzieci to częsta infekcja górnych dróg oddechowych. Najczęściej wywoływana jest przez wirusy lub bakterie, a przyczyny tej choroby mogą być różne. Jak więc objawia się zapalenie zatok u dzieci i jak należy je leczyć?
- Przyczyny zapalenia zatok u dzieci
- Objawy zapalenia zatok u dzieci
- Diagnostyka zapalenia zatok u dzieci
- Leczenie zapalenia zatok u dzieci
- Jak uniknąć zapalenia zatok u dzieci
Przyczyny zapalenia zatok u dzieci
Przyczyn zapalenia zatok u dzieci może być wiele. Wśród nich wymienia się alergię, astmę oskrzelową, niedobory immunologiczne, chorobę refluksową żołądka, skrzywienie przegrody nosowej oraz przerośnięcie migdałka gardłowego. Zapalenie zatok zdarza się znacznie częściej u dzieci uczęszczających do żłobków i przedszkoli, gdzie kontakt z innymi maluchami sprzyja szybkiemu rozprzestrzenianiu się infekcji. Dzieci w takich placówkach są narażone na wielokrotne epizody przeziębień, które mogą prowadzić do powikłań w postaci zapaleń zatok.
Na niekorzyść działa również zanieczyszczenie powietrza, które osłabia naturalne mechanizmy obronne u dzieci. Mowa nie tylko o smogu, ale także o przebywaniu w dymie papierosowym — bierne palenie niszczy komórki rzęsate w nosie i utrudnia oczyszczanie górnych dróg oddechowych. Dodatkowo wpływ mają czynniki anatomiczne, takie jak niewykształcone jeszcze zatoki czołowe u najmłodszych dzieci, co powoduje, że najczęściej zapala się zatoka szczękowa oraz kratkowata. Jeśli dziecko często przechodzi infekcje wirusowe, ryzyko bakteryjnego zapalenia zatok rośnie proporcjonalnie do liczby epizodów katarowych w ciągu roku.
Objawy zapalenia zatok u dzieci
Objawy zapalenia zatok u dzieci różnią się w zależności od etiologii — wirusowej lub bakteryjnej. Jeśli maluch ma zapalenie o charakterze wirusowym, wówczas infekcja trwa zazwyczaj około tygodnia. Objawia się ona bólem gardła, kichaniem, gorączką, zatkanym nosem oraz wodnistym katarem. Pojawiają się bóle mięśniowe, apatia i złe samopoczucie. Takie zapalenie stanowi najczęściej powikłanie przeziębienia i nie wymaga antybiotykoterapii — wystarczy leczenie objawowe.
Jeżeli chodzi o objawy bakteryjnego zapalenia zatok u dzieci, najczęściej wymienia się przedłużający się zatkany nos, katar oraz kaszel. Są to symptomy, które utrzymują się powyżej 10 dni, nie słabną, a wręcz przeciwnie — zaostrzają się lub pojawiają się ponownie po krótkotrwałej poprawie. Gorączka wzrasta nawet powyżej 39°C, katar staje się ropny i gęsty, a dzieci odczuwają ból w okolicy oczodołów, czoła lub policzków. Mogą występować także bóle głowy nasilające się przy pochylaniu, uczucie ucisku w twarzy oraz obrzęk powiek. U niektórych dzieci pojawia się nieprzyjemny zapach z ust spowodowany spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła.
Diagnostyka zapalenia zatok u dzieci
Lekarze przede wszystkim przeprowadzają szczegółowy wywiad odnośnie występujących objawów, ich czasu trwania oraz dynamiki zmian. Badanie fizykalne obejmuje oglądanie jamy nosowej, palpację okolic zatok oraz ocenę tylnej ściany gardła. Dodatkowo mogą zlecić wykonanie zdjęcia rentgenowskiego lub tomografii komputerowej zatok — szczególnie w przypadku nawracających infekcji lub podejrzenia powikłań. Tomografia jest obecnie metodą z wyboru przy przewlekłych zapaleniach zatok, gdyż pozwala dokładnie ocenić stan anatomiczny i stopień zajęcia poszczególnych zatok.
Wykonuje się również badania mikrobiologiczne z nosa i gardła, choć w praktyce rzadko się je zleca przy typowym ostrym zapaleniu. Takie posiewy są bardziej przydatne w przypadku przewlekłych lub nawracających infekcji, gdy standardowa antybiotykoterapia nie przynosi poprawy. W diagnostyce różnicowej warto rozważyć także testy alergologiczne, jeśli podejrzewa się podłoże alergiczne nawracających zapaleń zatok.
Leczenie zapalenia zatok u dzieci
Leczenie wirusowego zapalenia zatok u dzieci nie jest zbyt skomplikowane i zazwyczaj ogranicza się do łagodzenia objawów. Podaje się wtedy leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, najczęściej preparaty zawierające paracetamol lub ibuprofen. Zalecane jest też stosowanie środków, które nawilżą śluzówkę nosa — roztworów soli fizjologicznej lub wody morskiej w postaci kropli albo aerozolu — oraz leków ułatwiających usuwanie zalegającej wydzieliny. Ważne jest także odpowiednie nawodnienie organizmu, ponieważ płyny pomagają rozrzedzić wydzielinę i ułatwiają jej odpływ. Dzieci powinny dużo pić, przebywać w wilgotnym powietrzu i unikać przegrzanych, suchych pomieszczeń.
Leczenie bakteryjnego zapalenia zatok opiera się na antybiotykoterapii. Antybiotykoterapia może trwać przez 2 tygodnie lub nawet dłużej, w zależności od ciężkości infekcji i odpowiedzi na leczenie. Najczęściej stosowanym antybiotykiem pierwszego rzutu jest amoksycylina, czasem w połączeniu z kwasem klawulanowym. Oprócz tego dziecku podaje się leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, nawilżające śluzówkę nosa i ułatwiające usuwanie wydzieliny. W przypadku braku poprawy po kilku dniach leczenia należy rozważyć zmianę antybiotyku lub konsultację u laryngologa.
Warto podkreślić, że przedwczesne przerwanie antybiotykoterapii może prowadzić do nawrotu choroby lub rozwoju oporności bakteryjnej. Dlatego nawet jeśli dziecko czuje się lepiej po kilku dniach, należy kontynuować leczenie przez pełny zalecony okres. W przypadku przewlekłych lub nawracających zapaleń zatok konieczna może być konsultacja specjalistyczna i rozważenie dodatkowych metod leczenia, takich jak fizjoterapia oddechowa czy zabiegi chirurgiczne.
Jak uniknąć zapalenia zatok u dzieci
Zapalenie zatok to infekcja, która może przybrać postać przewlekłej choroby, niezwykle uciążliwej dla dziecka i jego rodziców. Warto więc zastanowić się, jak zminimalizować ryzyko zachorowania. Przede wszystkim należy unikać kontaktu z osobami, które przechodzą infekcje górnych dróg oddechowych. Niektóre z nich mogą być zaraźliwe, zwłaszcza we wczesnej fazie choroby. Często chorują dzieci, które chodzą do żłobków i przedszkoli — tam od innych maluchów zarażają się kolejnymi infekcjami. Niemniej całkowita izolacja dziecka od rówieśników nie jest rozwiązaniem, więc należy skupić się na wzmacnianiu odporności.
Trzeba też nauczyć dziecko przestrzegania podstawowych zasad higieny, czyli częstego mycia rąk, zasłaniania ust przy kaszlu, wycierania nosa jedynie w chusteczkę jednorazową oraz unikania dotykania twarzy brudnymi dłońmi. Zalecane są również szczepienia przeciwko pneumokokom oraz grypie, które mogą istotnie zmniejszyć częstość infekcji bakteryjnych górnych dróg oddechowych. Dodatkowo warto zadbać o odpowiednią wilgotność powietrza w domu, unikać ekspozycji na dym tytoniowy oraz regularnie wietrzyć pomieszczenia. Dieta bogata w witaminy, aktywność fizyczna na świeżym powietrzu i ograniczenie kontaktu z alergenami — to kolejne czynniki, które mogą wspomóc odporność dziecka i zmniejszyć ryzyko zapaleń zatok.