Jakie są objawy dysleksji? Jak rozpoznać dysleksję?

1,2K

Odkąd nauczyliśmy się pisać i czytać, mamy możliwość wykorzystania tych umiejętności w praktyce. Niekiedy sprawnie posługujemy się mową czy pisaniem, lecz niektóre osoby mają z tym duży problem. Jaki może być tego powód? W niniejszym artykule będziemy się odnosić do dysleksji oraz jej objawów. Ponadto wskażemy najistotniejsze przyczyny występowania dysleksji i metody jej wczesnego wykrywania.

Co należy wiedzieć o dysleksji

Jeśli twoje dziecko ma trudności w nauce czytania i ma kłopot w pisaniu prostych zdań — to może być dysleksja. Termin ten jest bardzo powszechny, ponieważ to schorzenie występuje w częstszych przypadkach u dzieci rozpoczynających naukę w szkołach. Większość rodziców nawet nie zdaje sobie sprawy, że ich pociecha może mieć dysleksję — dopóki nie zauważą problemu w pisaniu i czytaniu u dziecka.

Stąd w szkołach są przeprowadzane różne testy na dysleksję, aby sprawdzić, czy dane dziecko nie posiada tego objawu. Testy przeprowadzane są nie tylko po to, aby się dowiedzieć o schorzeniu u ucznia, ale także udzielają pomocy w formie specjalnej nauki dla takich dzieci — często są dodawane minuty przy testach pisemnych lub stosowane są inne formy wsparcia edukacyjnego.

Dysleksja rozwojowa wiąże się z odmiennym funkcjonowaniem pewnych obszarów mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie języka. Nie jest to wynik niskiej inteligencji ani lenistwa — dzieci z dysleksją często wykazują przeciętne lub ponadprzeciętne zdolności w innych obszarach. Problem dotyczy specyficznych trudności w dekodowaniu pisma, rozpoznawaniu grafemów oraz kojarzeniu ich z fonami.

Jak przejawia się dysleksja u dzieci

Dysleksja sama w sobie jest czymś problematycznym i trzeba jednak sięgnąć po pomoc osób trzecich. Testy na dysleksję są zazwyczaj przeprowadzane w klasach trzecich lub czwartych, gdzie dziecko jest zdolne do pisania prostych zdań i posiada umiejętność podstawowego czytania. Jeśli dziecko przez dłuższy czas zastanawia się, jak napisać dany wyraz, bądź ma problem z przeczytaniem pewnego słowa, może to być wstępny objaw dysleksji.

Typowe trudności w czytaniu i pisaniu

W takim przypadku uczeń dostaje pomoc od psychologa szkolnego w celu przeprowadzenia badań diagnostycznych. Objaw nie musi występować tylko w szkołach. Gdy rodzice pomagają dziecku przy odrabianiu lekcji, mogą także wykryć problem. Jeśli opiekun zauważy niepokojący objaw u swojego dziecka, musi udać się do specjalisty w celu otrzymania pomocy, bądź samemu spróbować pomóc dziecku.

W jaki sposób? Można razem przeczytać krótką książkę i przeanalizować wyrazy, z którymi dziecko ma trudności. Zalecane jest przeczytanie książki po 2–3 razy, aby dziecko mogło oswoić się z pewnymi wyrazami, które mogą ułatwić mu pisownię, a także czytanie.

Szczegółowe oznaki dysleksji w wieku szkolnym

• Mylenie liter podobnych kształtem: b i d, p i q, m i w
• Trudności w rozpoznawaniu kolejności liter w wyrazie — przestawianie sylab (np. „krowa” jako „korwa”)
• Wolne tempo czytania mimo regularnych ćwiczeń
• Problemy z zapamiętywaniem ortografii wyrazów nawet po wielokrotnym powtarzaniu
• Omijanie lub dodawanie liter podczas pisania
• Trudności w odczytywaniu tekstu przy jednoczesnym zrozumieniu jego treści
• Niechęć do głośnego czytania w obecności innych
• Problemy z przepisywaniem tekstu z tablicy

Wczesne rozpoznawanie dysleksji

Wczesny objaw dysleksji może być ujawniony nie tylko w trakcie nauki szkolnej. Można też rozpoznać to schorzenie już we wcześniejszym etapie rozwoju dziecka. Jak rozpoznać dysleksję? Jeśli dziecko nauczyło się wiązać sznurówki, a ma problem w zawiązywaniu supłów, może wskazywać na wczesny objaw dysleksji, lecz nie musi.

Sygnały ostrzegawcze w wieku przedszkolnym

W tym celu należy bacznie obserwować czynności, jakie twoje dziecko wykonuje — czy sprawnie, czy ze zastanowieniem. Ogólnie podstawowe aktywności, które zostały nauczone przez opiekuna, mogą powodować ten objaw, jednakże nie muszą wskazywać jednoznacznie na to schorzenie.

• Opóźniony rozwój mowy — pierwsze słowa pojawiają się później niż u rówieśników
• Trudności w wymawianiu dłuższych wyrazów lub przekręcanie ich
• Problemy z zapamiętywaniem prostych rymowanek lub piosenek
• Trudności w rozróżnianiu prawej i lewej strony
• Kłopoty z zapamiętaniem kolejności dni tygodnia, miesięcy
• Trudności w nauczeniu się alfabetu
• Problemy z rozpoznawaniem liter w swoim imieniu
• Słaba koordynacja ruchowa — niezgrabność w grach wymagających precyzji

Jeśli zobaczysz, że twoje dziecko nie radzi sobie z prostymi czynnościami, na wszelki wypadek udaj się do psychologa w celu potwierdzenia objawu dysleksji. Wczesna interwencja znacząco poprawia rokowania — im wcześniej rozpocznie się terapia, tym lepsze efekty.

Przyczyny występowania dysleksji

Dysleksja ma podłoże neurobiologiczne i często jest uwarunkowana genetycznie. Jeśli w rodzinie występowały przypadki dysleksji, ryzyko jej pojawienia się u dziecka wzrasta kilkukrotnie. Badania neuroobrazowe pokazują, że osoby z dysleksją mają odmienną aktywację obszarów mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie fonologiczne i dekodowanie pisma.

Czynniki genetyczne i neurobiologiczne

• Dziedziczność — jeśli jedno z rodziców ma dysleksję, prawdopodobieństwo jej wystąpienia u dziecka wynosi około 40–60%
• Zmiany w funkcjonowaniu lewej półkuli mózgu, odpowiedzialnej za przetwarzanie języka
• Zaburzenia w tworzeniu połączeń neuronalnych w obrębie płata skroniowego
• Trudności w przetwarzaniu fonologicznym — problemy z analizą dźwięków mowy

Czynniki środowiskowe i rozwojowe

Choć dysleksja ma podłoże biologiczne, niektóre czynniki środowiskowe mogą nasilać objawy lub utrudniać ich wczesne zauważenie:

• Niedostateczna stymulacja językowa w okresie niemowlęcym i przedszkolnym
• Ograniczony kontakt z książką i czytaniem w domu
• Wielojęzyczność w rodzinie — może opóźniać diagnozę, ale nie jest przyczyną dysleksji
• Problemy słuchowe we wczesnym dzieciństwie (np. przewlekłe zapalenia ucha)

Diagnostyka dysleksji

Proces diagnozy dysleksji powinien być przeprowadzony przez zespół specjalistów — psychologa, pedagoga, logopedę, a czasem także neurologa. Diagnoza obejmuje szereg badań i testów, które pozwalają ocenić różne aspekty funkcjonowania dziecka.

Etapy procesu diagnostycznego

1. Wywiad z rodzicami — zebranie informacji o rozwoju dziecka, problemach w nauce, historii rodzinnej
2. Badanie poziomu inteligencji — aby wykluczyć niepełnosprawność intelektualną jako przyczynę trudności
3. Testy fonologiczne — ocena umiejętności analizy i syntezy głoskowej
4. Testy czytania — ocena tempa, płynności i poprawności czytania
5. Testy pisania — analiza błędów ortograficznych, graficznych, kompozycji tekstu
6. Badanie lateralizacji — określenie dominującej ręki, oka, ucha, nogi
7. Ocena percepcji wzrokowej i słuchowej
8. Badanie pamięci krótkotrwałej i operacyjnej

Kiedy przeprowadzić diagnozę

Pełną diagnozę dysleksji można przeprowadzić zwykle nie wcześniej niż pod koniec drugiej klasy, gdy dziecko ma już podstawowe umiejętności czytania i pisania. Wcześniejsza diagnoza może dać wyniki fałszywie dodatnie lub ujemne, ponieważ tempo nabywania umiejętności u dzieci jest różne.

Niemniej jednak, jeśli w wieku przedszkolnym obserwujesz nasilone trudności wymienione wcześniej, warto skonsultować się ze specjalistą. Wczesna terapia logopedyczna i stymulacja rozwoju językowego mogą znacząco zmniejszyć nasilenie objawów w przyszłości.

Wsparcie dziecka z dysleksją

Po diagnozie dysleksji niezwykle ważne jest odpowiednie wsparcie dziecka zarówno w szkole, jak i w domu. Dysleksja nie jest chorobą, którą można wyleczyć — jest to trwała cecha funkcjonowania mózgu. Można jednak nauczyć dziecko strategii radzenia sobie z trudnościami i rozwinąć jego mocne strony.

Pomoc w szkole

• Dostosowanie wymagań edukacyjnych — wydłużenie czasu na testy, możliwość odpowiedzi ustnych zamiast pisemnych
• Korzystanie z podręczników w wersji elektronicznej z możliwością powiększenia czcionki
• Terapia pedagogiczna i zajęcia wyrównawcze
• Zastosowanie multisensorycznych metod nauczania
• Ograniczenie liczby przepisywania z tablicy
• Ocenianie postępów w nauce, a nie porównywanie z normami klasowymi

Wsparcie w domu

• Cierpliwość i zrozumienie — dziecko z dysleksją potrzebuje więcej czasu na naukę
• Regularne ćwiczenia czytania — krótkie sesje kilka razy dziennie są skuteczniejsze niż długie, męczące lekcje
• Czytanie dziecku na głos — rozwija słownictwo i wyobraźnię
• Gry edukacyjne rozwijające umiejętności fonologiczne
• Wspieranie mocnych stron dziecka — sport, sztuka, muzyka
• Budowanie poczucia wartości — dysleksja nie oznacza niższej inteligencji

Dysleksja u dorosłych

Dysleksja nie znika z wiekiem — osoby dorosłe, które miały trudności w dzieciństwie, często nadal doświadczają pewnych symptomów. Wiele osób dowiaduje się o swojej dysleksji dopiero w wieku dorosłym, co może wyjaśniać wcześniejsze trudności edukacyjne czy zawodowe.

Objawy dysleksji u dorosłych

• Wolne tempo czytania, konieczność wielokrotnego czytania tego samego fragmentu
• Trudności w pisaniu e-maili i raportów — częste błędy ortograficzne mimo sprawdzania
• Problemy z organizacją czasu i planowaniem
• Trudności w zapamiętywaniu sekwencji liczb (np. numerów telefonów)
• Kłopoty z nauką języków obcych
• Mylenie prawej i lewej strony
• Trudności w czytaniu map i orientacji w terenie

Dorośli z dysleksją często rozwijają własne strategie kompensacyjne — korzystają z narzędzi cyfrowych do sprawdzania pisowni, dyktują teksty zamiast pisać, organizują pracę w sposób dostosowany do swoich potrzeb. Wiele osób z dysleksją odnosi sukcesy zawodowe, szczególnie w dziedzinach wymagających myślenia przestrzennego, kreatywności czy umiejętności praktycznych.