Badania profilaktyczne, czy inaczej badania podstawowe, warto robić przynajmniej raz w roku. Tzw. ogólne badania dostarczają wielu ważnych informacji na temat stanu zdrowia człowieka. Zarówno młodzi jak i starsi powinni regularnie oddawać do badania krew, mocz czy też zbadać poziom cukru we krwi. Każdy znajduje się w jakiejś grupie ryzyka i każdy narażony jest na zachorowanie. A po co leczyć, skoro można zapobiegać? O tym jakie badania warto robić regularnie, dowiecie się z poniższego artykułu.
Dlaczego warto wykonywać badania profilaktyczne?
Choćby z tego względu, że badania profilaktyczne są bezpłatne, dlatego powinny być przeprowadzane w miarę często, zwłaszcza jeśli są ku temu powody. Podstawowe badania zlecane są przez lekarza pierwszego kontaktu. Badania ogólne są formą profilaktyki zdrowotnej i sposobem zapobiegania rozwojowi wielu chorób, czy wykrywania ryzyka zachorowania. Badania profilaktyczne są realizowane na podstawie świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej. Dzięki wynikom otrzymanym po takich badaniach można podjąć stosowne leczenie jeżeli wykażą ryzyko zachorowania.
Regularne kontrole pozwalają wychwycić niepokojące zmiany w organizmie na tyle wcześnie, by skutecznie przeciwdziałać ich dalszemu rozwojowi. Wczesna diagnostyka zwiększa szanse na pełne wyleczenie lub opanowanie objawów wielu schorzeń – od problemów metabolicznych, przez zaburzenia pracy nerek, aż po początkowe stadia procesów nowotworowych.
Zakres badań podstawowych – co wchodzi w skład kontroli?
W zakres badań podstawowych wchodzą następujące badania laboratoryjne, które najlepiej wykonywać w komplecie, aby uzyskać pełny obraz kondycji organizmu:
Morfologia krwi
Polega na ocenie ilościowej i jakościowej poszczególnych składników krwi, odpowiadających za prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu. Dzięki takiemu badaniu można stwierdzić czy nie rozwija się infekcja, stan zapalny oraz inne procesy chorobowe. Morfologia pokazuje między innymi liczbę erytrocytów (czerwonych krwinek), leukocytów (białych krwinek) oraz płytek krwi. Nieprawidłowości w liczbie erytrocytów mogą sugerować anemię, natomiast podwyższona liczba leukocytów często wskazuje na przebiegającą infekcję lub przewlekły stan zapalny.
OB (odczyn Biernackiego)
Jest to wskaźnik opadania erytrocytów. Podwyższone OB świadczy najczęściej o rozwijającym się w organizmie procesie zapalnym, reumatycznym lub nowotworowym. Przyspieszone OB wskazuje, że organizm już boryka się z chorobą, z kolei OB w normie nie musi oznaczać, że człowiek jest całkiem zdrowy. Dlatego wskaźnik OB konfrontuje się z innymi wynikami badań dodatkowych. Odczyn Biernackiego jest niespecyficznym markerem zapalenia – sam w sobie nie wskazuje konkretnej choroby, ale stanowi sygnał ostrzegawczy wymagający dalszej diagnostyki.
Badanie ogólne moczu
Badanie moczu ma za zadanie ocenić cechy fizyczne i biochemiczne oraz wskazać zawartość komórek, wałeczków i kryształków w moczu. Takie badanie również pomaga w rozpoznaniu wielu chorób i schorzeń. Na badanie moczu kierowane są zwłaszcza osoby, u których stwierdzono problemy z nerkami, drogami moczowymi, choroby układowe, cukrzycę, nadciśnienie oraz otyłość.
Analiza moczu pozwala wykryć obecność białka, co może świadczyć o uszkodzeniu nerek, a także osad w postaci krwinek czerwonych czy białych, co sugeruje stan zapalny dróg moczowych. Badanie to umożliwia wczesne wykrycie zakażeń bakteryjnych oraz ocenę pracy filtracji nerkowej, zanim pojawią się objawy kliniczne.
Glukoza na czczo
Jest ona podstawowym związkiem energetycznym, niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Badanie zleca się osobom, u których występuje wysokie ryzyko zachorowania na cukrzycę. Wysoki poziom glukozy we krwi może być spowodowany ciążą, nadczynnością tarczycy, cukrzycą. Natomiast niski poziom glukozy może być efektem niedoczynności nadnerczy, obecności guza wydzielającego insulinę czy nieleczonej cukrzycy.
Poziom cukru we krwi należy kontrolować szczególnie u osób z nadwagą, otyłością, obciążonych rodzinnie lub prowadzących siedzący tryb życia. Przedcukrzycowa hiperglikemia wykryta w porę pozwala wprowadzić zmiany w diecie i stylu życia, które skutecznie opóźniają lub zapobiegają rozwojowi pełnoobjawowej cukrzycy typu 2.
Profil lipidowy (cholesterol)
Badanie obejmuje cholesterol całkowity, trójglicerydy, cholesterol HDL i cholesterol LDL. Pozwala oznaczyć poziom cholesterolu we krwi oraz poziom tzw. dobrego i złego cholesterolu. Zbyt wysoki poziom cholesterolu to ogromne ryzyko wystąpienia miażdżycy. Poziom cholesterolu we krwi lepiej badać częściej niż raz w roku, zwłaszcza jeśli istnieje podejrzenie i zagrożenie wystąpienia określonej choroby.
Frakcja LDL, nazywana „złym cholesterolem”, odkłada się na ścianach naczyń krwionośnych, prowadząc do ich zwężenia i zwiększając ryzyko zawału serca czy udaru mózgu. Z kolei frakcja HDL działa ochronnie, transportując nadmiar cholesterolu z tkanek z powrotem do wątroby. Kontrola lipidogramu szczególnie ważna jest u osób po 40. roku życia, u palaczy tytoniu oraz u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym lub chorobami serca w rodzinie.
Częstotliwość i indywidualizacja badań
Regularne badania profilaktyczne rekomenduje się osobom dorosłym przynajmniej raz w roku. W przypadku osób obciążonych dodatkowymi czynnikami ryzyka – takimi jak zaburzenia metaboliczne, nadwaga, choroby przewlekłe w rodzinie, palenie tytoniu czy przewlekły stres – kontrole powinny odbywać się częściej, nawet co pół roku.
Warto pamiętać, że lekarz pierwszego kontaktu może dostosować zakres i częstotliwość badań do indywidualnej sytuacji pacjenta. Jeśli w poprzednich kontrolach stwierdzono odchylenia od normy, konieczne może być wdrożenie bardziej szczegółowej diagnostyki lub regularnego monitorowania konkretnych parametrów.
Bezpłatny dostęp do badań profilaktycznych
W ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego każdy pacjent ma prawo do bezpłatnych badań podstawowych zleconych przez lekarza POZ. Nie ma powodu, by z tego prawa rezygnować. Nawet gdyby wyniki miały okazać się w normie, taka kontrola daje pewność i spokój oraz stanowi punkt odniesienia na przyszłość. Lepiej mieć potwierdzenie dobrego stanu zdrowia niż żyć w niepewności lub dowiadywać się o problemach w momencie, gdy leczenie staje się już znacznie trudniejsze i kosztowniejsze.