Choroba refluksowa dotyka coraz więcej osób. Daje charakterystyczne objawy, dzięki którym łatwo można ją zdiagnozować. Dolegliwości te związane są z zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku. Jakie są więc objawy choroby refluksowej i jak ją leczyć?
- Czym jest choroba refluksowa?
- Objawy choroby refluksowej
- Powikłania choroby refluksowej
- Diagnostyka choroby refluksowej
- Leczenie choroby refluksowej
Czym jest choroba refluksowa?
Choroba refluksowa przełyku, zwana też refluksem żołądkowo-przełykowym, polega na cofaniu się treści żołądkowej do przełyku. Przyczyną tego zjawiska jest niewydolność dolnego zwieracza przełyku — mięśnia zamykającego połączenie między przełykiem a żołądkiem. W prawidłowych warunkach zwieracz ten zapobiega wstecznemu przepływowi treści pokarmowej. Gdy jego napięcie jest obniżone lub relaksacja przedłuża się, kwaśna zawartość żołądka przedostaje się do przełyku, powodując podrażnienie jego błony śluzowej.
Szacuje się, że nawet jedna piąta populacji świata odczuwa objawy refluksu co najmniej raz w tygodniu. Częstość występowania choroby wzrasta wraz z wiekiem, a do czynników ryzyka zalicza się m.in. otyłość, ciążę, palenie tytoniu oraz spożywanie posiłków bogatych w tłuszcze. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na analizie objawów i obrazie endoskopowym górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Objawy choroby refluksowej
Choroba refluksowa przełyku wywołuje szereg charakterystycznych dolegliwości. Najczęstszym objawem jest zgaga — uczucie pieczenia za mostkiem, nasilające się po posiłkach, w pozycji leżącej lub przy pochylaniu się. Towarzyszy jej często ból w klatce piersiowej, który bywa mylony z dolegliwościami kardiologicznymi.
Do typowych objawów należą również:
- Cofanie treści pokarmowej do jamy ustnej (regurgitacja)
- Trudności w przełykaniu pokarmów stałych i płynnych (dysfagia)
- Uczucie kwaśnego smaku w ustach, zwłaszcza rano
- Nudności i wymioty
- Ból w nadbrzuszu związany z podrażnieniem śluzówki
Refluks może również prowadzić do objawów pozaprzełykowych, które nie zawsze są od razu kojarzone z chorobą refluksową. Należą do nich: przewlekły kaszel, chrypka, zapalenie krtani i gardła, a także astma oskrzelowa nasilająca się w nocy. Część pacjentów zgłasza nieprzyjemny zapach z ust, zapalenia zatok przynosowych oraz okresowe zapalenia uszu. W niektórych przypadkach dochodzi do uszkodzenia szkliwa zębów i rozwoju próchnicy przez długotrwałe działanie kwaśnej treści żołądkowej.
Powikłania choroby refluksowej
Nieleczona choroba refluksowa prowadzi do szeregu powikłań, które mogą znacznie pogorszyć jakość życia i stanowić zagrożenie dla zdrowia. Najczęściej obserwuje się nadżerki błony śluzowej przełyku — powierzchowne uszkodzenia, które powstają w wyniku długotrwałego kontaktu z kwaśną treścią żołądkową.
Do innych powikłań należą:
- Owrzodzenia przełyku — głębsze ubytki błony śluzowej, mogące krwawić
- Zwężenie światła przełyku spowodowane bliznowaceniem tkanki
- Krwawienia z owrzodzeń, prowadzące czasem do anemii
- Przełyk Barretta — metaplazja nabłonka przełykowego zwiększająca ryzyko nowotworu
- Erozja szkliwa zębów i przyspieszona próchnica zębów
Refluks żołądkowo-przełykowy zwiększa również ryzyko wystąpienia raka gruczołowego przełyku, raka płaskonabłonkowego przełyku i raka złącza żołądkowo-przełykowego. Transformacja nowotworowa zachodzi zwłaszcza w obrębie nabłonka Barretta, dlatego pacjenci z tym rozpoznaniem wymagają regularnego nadzoru endoskopowego. Istotne jest zatem właściwe rozpoznanie tej choroby i wdrożenie odpowiedniego leczenia w celu zapobiegania powikłaniom.
Diagnostyka choroby refluksowej
W diagnostyce choroby refluksowej niezbędne jest wykonanie kilku badań, które pozwalają ocenić stopień uszkodzenia przełyku oraz potwierdzić obecność patologicznego refluksu. Podstawowym badaniem jest endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego (gastrofiberoskopia), która umożliwia bezpośrednią wizualizację błony śluzowej przełyku i wykrycie nadżerek, owrzodzeń, zwężeń lub zmian przednowotworowych.
Do dodatkowych metod diagnostycznych należą:
- Badanie RTG przełyku z kontrastem — pozwala ocenić drożność i morfologię przełyku oraz wykryć przepuklinę rozworu przełykowego
- Test omeprazolowy — empiryczne podawanie inhibitora pompy protonowej przez 7–14 dni; ustąpienie objawów potwierdza związek dolegliwości z nadmierną kwasowością
- 24-godzinna pH-metria — metoda umożliwiająca ciągłe monitorowanie poziomu kwasowości w przełyku i dokumentująca epizody refluksu
- Manometria przełykowa — ocena czynności motorycznej przełyku i ciśnienia dolnego zwieracza, szczególnie przydatna przed planowanym leczeniem chirurgicznym
Wybór odpowiednich metod diagnostycznych zależy od nasilenia objawów, odpowiedzi na leczenie farmakologiczne oraz podejrzenia powikłań. U pacjentów z objawami alarmowymi — takimi jak dysfagia, utrata masy ciała, krwawienie lub uporczywe wymioty — endoskopię należy wykonać niezwłocznie w celu wykluczenia poważnych schorzeń, w tym nowotworów.
Leczenie choroby refluksowej
Farmakoterapia
Leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego odbywa się na kilka sposobów. Terapia pierwszego rzutu opiera się na stosowaniu leków z grupy inhibitorów pompy protonowej (IPP). Wśród takich preparatów wymienia się leki zawierające omeprazol, pantoprazol, esomeprazol, lanzoprazol lub rabeprazol. Mają one na celu zmniejszenie wydzielania kwasu solnego przez komórki okładzinowe żołądka, co prowadzi do ograniczenia podrażnienia błony śluzowej przełyku podczas epizodów refluksu.
Kuracja inhibitorami pompy protonowej trwa zazwyczaj 4–8 tygodni i w większości przypadków prowadzi do ustąpienia objawów oraz gojenia się nadżerek. W razie nawrotu dolegliwości stosuje się leczenie podtrzymujące lub terapię na żądanie. Uzupełniająco można również stosować leki alginianowe, które tworzą barierę mechaniczną na powierzchni treści żołądkowej, zapobiegając jej cofaniu się do przełyku.
Leczenie chirurgiczne
W niektórych przypadkach konieczne jest wdrożenie leczenia chirurgicznego. Ma ono miejsce, gdy leczenie farmaceutykami z grupy IPP nie przynosi skutków, pojawiają się powikłania lub pacjent nie akceptuje długotrwałego przyjmowania leków. Wówczas lekarze podejmują decyzję o przeprowadzeniu operacji. Najczęściej wykonywana jest fundoplikacja metodą Nissena — zabieg, w którym dno żołądka owija się wokół dolnej części przełyku, wzmacniając zwieracz i zapobiegając refluksowi.
Do innych technik chirurgicznych należą:
- Gastroplikacja endoskopowa
- Zabieg Stretta — termoablacja dolnego zwieracza przełyku
- Metoda Linx — implantacja magnetycznego pierścienia wzmacniającego zwieracz
Modyfikacja stylu życia
U chorych na refluks żołądkowo-przełykowy należy zastosować także działania niefarmakologiczne, które mogą znacząco zmniejszyć nasilenie objawów choroby. Przede wszystkim zaleca się redukcję masy ciała, jeśli chory ma nadwagę lub jest otyły — każdy utracony kilogram zmniejsza ciśnienie w jamie brzusznej i ogranicza ryzyko cofania treści żołądkowej.
Wiele zmian powinno zajść również w codziennej diecie. Zaleca się stosowanie diety lekkostrawnej, która w znacznej mierze polega na ograniczeniu spożywanych tłuszczów, pikantnych przypraw, czekolady i mięty. Należy też zrezygnować z papierosów, alkoholu, ale i mocnej kawy, napojów gazowanych, słodyczy oraz cytrusów. Warto jeść mało, ale często i regularnie. Najlepiej, by stosować się do zasady pięciu posiłków dziennie, przy czym ostatni posiłek należy spożyć co najmniej 2–3 godziny przed snem.
Dodatkowo zaleca się:
- Unikanie ciasnej odzieży uciskającej brzuch
- Uniesienie wezgłowia łóżka o 15–20 cm
- Unikanie leżenia bezpośrednio po posiłkach
- Ograniczenie wysiłków fizycznych angażujących mięśnie brzucha tuż po jedzeniu