Zbliża się jesień, a za nią zima. Jest to także okres większych zachorowań, do których zaliczają się grypa i przeziębienia. Nie są to te same przypadłości, choć niektóre objawy mogą być bardzo podobne. Czym różni się grypa od przeziębienia? Jak je rozpoznać? Jak leczyć?
- Przeziębienie – charakterystyka i objawy
- Grypa – charakterystyka i objawy
- Jak leczyć przeziębienie?
- Jak leczyć grypę?
- Powikłania po przeziębieniu i grypie
Charakterystyka i objawy przeziębienia
Przeziębienie to zespół objawów spowodowanych przez wirusy, najczęściej rynowirusy. Jest to przede wszystkim infekcja górnych dróg oddechowych związana z zapaleniem błony śluzowej nosa, gardła i zatok przynosowych. Mechanizm rozwoju choroby zaczyna się od wniknięcia patogenu do komórek nabłonka, co uruchamia lokalną reakcję zapalną prowadzącą do obrzęku i zwiększonego wydzielania śluzu. Przeziębienie pojawia się stopniowo i najczęściej charakteryzuje się objawami narastającymi z czasem.
Do typowych symptomów zaliczają się:
- katar z wodnistą lub gęstą wydzieliną
- kaszel – początkowo suchy, później produktywny
- stan podgorączkowy (rzadziej gorączka przekraczająca 38°C)
- ostry ból gardła utrzymujący się przez kilka dni
- uczucie drapania lub pieczenia w gardle
- lekkie osłabienie bez znacznego ograniczenia aktywności
Znacznie rzadziej pojawiają się bóle głowy, mięśni i stawów czy całkowity brak łaknienia. Objawy najczęściej są umiarkowane, przebieg choroby stosunkowo łagodny i tylko w zaniedbanych przypadkach dochodzi do powikłań wymagających interwencji medycznej. Większość osób odzyskuje pełną sprawność po 7–10 dniach bez konieczności farmakoterapii.
Charakterystyka i objawy grypy
Grypa jest chorobą wirusową o zdecydowanie ostrzejszym przebiegu niż przeziębienie. Powodują ją wirusy grypy typu A i B, które mutują sezonowo, przez co odporność nabyta w poprzednich latach nie zapewnia pełnej ochrony. Wirus grypy atakuje nie tylko górne, ale także dolne drogi oddechowe, co tłumaczy szerszy zakres objawów i większe ryzyko komplikacji.
Objawy grypy pojawiają się nagle – chory może określić moment ich wystąpienia z dokładnością do godziny. Zazwyczaj obserwuje się:
- bardzo wysoką gorączkę, często sięgającą nawet 40°C
- intensywne bóle głowy o charakterze pulsującym
- dolegliwości mięśniowo-stawowe utrudniające poruszanie się
- silne i uciążliwe osłabienie uniemożliwiające podstawowe czynności
- dreszcze i nadmierne pocenie się
- suchą męczący kaszel
- uczucie suchości w gardle (bez nasilonego bólu)
- całkowity brak apetytu
W trakcie grypy rzadko występuje katar oraz typowy dla przeziębienia ostry ból gardła. Źle leczona grypa może wiązać się z poważnymi powikłaniami obejmującymi układ oddechowy, nerwowy oraz krążeniowy.
Leczenie przeziębienia
Zwykłe przeziębienie rzadko kiedy leczy się antybiotykami, ponieważ nie działają one na wirusy będące przyczyną infekcji. Wystarczy kilka dni odpocząć w domu, wyleżeć się i odpowiednio odżywiać z zastosowaniem właściwych środków łagodzących objawy oraz budujących odporność organizmu.
Skuteczne postępowanie obejmuje:
- stosowanie leków przeciwzapalnych (ibuprofen, paracetamol) obniżających temperaturę i łagodzących ból
- przyjmowanie preparatów antyhistaminowych redukujących obrzęk błony śluzowej i nadmierne wydzielanie śluzu
- nawodnienie organizmu – minimum 2 litry płynów dziennie (woda, herbata ziołowa, bulion)
- odpoczynek w łóżku przez minimum 3–4 dni
- nawilżanie powietrza w pomieszczeniu do poziomu 40–60%
- suplementację witaminy C i cynku
Jeżeli do przeziębienia dojdzie zakażenie bakteryjne (objawia się żółtozieloną wydzieliną, przedłużającymi się objawami), wówczas warto udać się do lekarza, by przepisał odpowiednie antybiotyki. Samodzielne stosowanie antybiotyków bez konsultacji jest błędem prowadzącym do oporności bakteryjnej.
Leczenie grypy
Grypa pojawia się nagle i zwala nas z nóg. W przeciwieństwie do przeziębienia nie da się jej „wyleżeć” bez wsparcia medycznego – tutaj potrzebna będzie pomoc lekarza oraz ukierunkowana farmakoterapia. Kluczem do skutecznego leczenia jest jak najszybsze wdrożenie terapii, najlepiej w ciągu pierwszych 24–48 godzin od wystąpienia objawów.
Standardowe postępowanie obejmuje zastosowanie leków przeciwgrypowych lub przeciwwirusowych (najlepiej działają w pierwszej dobie choroby), takich jak oseltamivir czy zanamiwir, które hamują namnażanie wirusa. Dodatkowo konieczne jest stosowanie leków objawowych – przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych obniżających temperaturę i łagodzących dolegliwości bólowe. W niektórych przypadkach lekarz zaleci również środki łagodzące uporczywy kaszel oraz preparaty wspomagające regenerację dróg oddechowych.
Na czas choroby należy:
- pozostać w domu i ograniczyć kontakty z innymi osobami
- dużo odpoczywać w pozycji półsiedzącej (ułatwia oddychanie)
- pilnować właściwego nawodnienia organizmu – minimum 2,5–3 litry płynów dziennie
- unikać wysiłku fizycznego przez co najmniej tydzień po ustąpieniu gorączki
- monitorować temperaturę ciała i w razie jej utrzymywania się powyżej 39°C skontaktować się z lekarzem
Powikłania po przeziębieniu i grypie
Powikłania po przeziębieniu pojawiają się rzadko, ale jeżeli zaniedbamy właściwe leczenie lub przedwcześnie wrócimy do pełnej aktywności, mogą się one ujawnić. W tym przypadku najczęściej mówi się o większym narażeniu organizmu na wtórne infekcje bakteryjne, osłabieniu odporności ogólnoustrojowej oraz w niektórych przypadkach doprowadzeniu do zaostrzenia przewlekłych schorzeń układu oddechowego, w tym astmy oskrzelowej czy POChP.
Do rzadszych, ale możliwych powikłań należą:
- bakteryjne zapalenie zatok obocznych nosa
- zapalenie ucha środkowego (szczególnie u dzieci)
- ostre zapalenie oskrzeli przedłużające się powyżej 2 tygodni
- zaostrzenie przewlekłych chorób serca i płuc
Źle leczona grypa może niestety przynieść zdecydowanie gorsze powikłania ze względu na głębszą penetrację wirusa i większe osłabienie organizmu. Oprócz zwiększenia ryzyka kolejnych infekcji może dojść do ciężkich stanów zagrażających życiu, takich jak:
| Powikłanie | Objawy ostrzegawcze | Grupa ryzyka |
|---|---|---|
| Zapalenie płuc | Duszność, ból w klatce piersiowej, wysoka gorączka utrzymująca się powyżej 5 dni | Osoby starsze, dzieci poniżej 2. roku życia |
| Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych | Silny ból głowy, sztywność karku, światłowstręt, wymioty | Osoby z obniżoną odpornością |
| Zapalenie mięśnia sercowego | Duszność, kołatanie serca, bóle w klatce piersiowej | Osoby z chorobami układu krążenia |
| Zapalenie mózgu | Zaburzenia świadomości, drgawki, objawy neurologiczne | Dzieci i młodzież |
Pojawienie się któregokolwiek z wymienionych objawów wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej lub wezwania pomocy medycznej. Szczególnie narażone na powikłania są osoby po 65. roku życia, kobiety w ciąży, małe dzieci oraz pacjenci z przewlekłymi schorzeniami. W tych grupach zaleca się profilaktyczne szczepienia przeciw grypie wykonywane corocznie przed sezonem jesienno-zimowym.