Olej rzepakowy tłoczony na zimno, rafinowany, nierafinowany? Jaki olej rzepakowy wybrać, aby był zdrowy?

3,3K

Jednym z najpowszechniej stosowanych olei w kuchni zdecydowanie jest ten rzepakowy. Niektórzy uważają, że wszelkiego rodzaju tłuszcze są złe, warto jednak pamiętać, że najistotniejsze będzie to, po jaki konkretnie produkt sięgamy. Olej rzepakowy występuje w dwóch głównych odsłona – rafinowany i nierafinowany – czym się różnią? Co wybrać dla zdrowia?

Charakterystyka oleju rzepakowego

Olej rzepakowy to produkt zaliczany do tłuszczy roślinnych, z racji tego, że wytwarzany jest z nasion rzepaku. Jednocześnie, co wielu może zaskoczyć, uważany jest on za jeden ze zdrowszych tłuszczy. Co więcej, w Polsce cieszy się on wyjątkowo dużą popularnością, łatwo znaleźć go na półkach sklepowych, często gości na naszych kuchniach i co istotne – jest stosunkowo tani. Wprawdzie kiedyś nie był kojarzony zbyt dobrze, z racji posiadania szkodliwych kwasów erukowych, jednak metody uprawy się zmieniły i już dawno nie ma z tym problemu.

Co więcej, olej rzepakowy bogaty jest w wiele pozytywnych dla zdrowia witamin i minerałów, choć na jego prozdrowotne właściwości ma też wpływ to, w jaki sposób jest wytwarzany. Do dyspozycji mamy dwa rozwiązania – olej nierafinowany i rafinowany. Różnice pomiędzy nimi dotyczą nie tylko procesu produkcji, ale również zawartości składników odżywczych oraz temperatury dymienia, która determinuje sposób wykorzystania danego tłuszczu w kuchni. Wybór odpowiedniego oleju rzepakowego może mieć bezpośredni wpływ na nawyki żywieniowe i ogólny stan zdrowia.

Nierafinowany olej rzepakowy — sposób produkcji i właściwości

Nierafinowany olej rzepakowy tłoczony na zimno to zdrowa wersja oleju (spichlerz-zdrowia.pl), którą szczególnie zaleca się do codziennego spożywania. Można go z powodzeniem stosować bez podgrzewania, na przykład do sałatek i innych dań na zimno. Jego wytworzenie także wygląda inaczej, bowiem pozyskuje się go poprzez wyciskanie nasion rzepaku przy wykorzystaniu niskiej temperatury, przez co zachodzą naturalne procesy opierające się o tarcie pomiędzy poszczególnymi nasionami. Plusem jest także fakt, iż nie dodaje się do niego żadnych sztucznych składników. Posiada liczne właściwości prozdrowotne, bogactwo kwasu omega-6 i omega-3, dzięki czemu wspomaga obniżenie cholesterolu czy funkcjonowanie układu krwionośnego. Dodatkowo wymienia się też tutaj witaminę A, E, K.

Temperatura tłoczenia na zimno nie przekracza 40-50 stopni Celsjusza, co pozwala zachować maksymalną ilość cennych składników. Olej nierafinowany charakteryzuje się intensywnym, lekko orzechowym smakiem i aromatem, a także ciemniejszą, żółtozłotą barwą. Warto pamiętać, że produkt ten wymaga odpowiednich warunków przechowywania – najlepiej trzymać go w ciemnym, chłodnym miejscu, najlepiej w butelce z ciemnego szkła, aby chronić przed utlenianiem. Po otwarciu należy go zużyć w ciągu kilku tygodni.

Rafinowany olej rzepakowy — proces produkcji i cechy użytkowe

Olej rafinowany od nierafinowanego różni się tym, że jest on używany do smażenia i podgrzewania, poza tym ten typ produktu uzyskuje się poprzez zastosowanie bardzo silnych czynników chemicznych, między innymi rozpuszczalników i przy okazji stosuje się do tego bardzo wysokie temperatury. Jest tani, można na nim smażyć i piec, ale jednocześnie jest on pozbawiony najistotniejszych składników odżywczych. Niestety ten typ oleju nie należy do najzdrowszych, jako że nienasycone kwasy tłuszczowe zmieniają się w szkodliwe tłuszcze trans. Produkt ten jest też w znacznej mierze pozbawiony dobroczynnych składników mineralnych i witamin – występuje ich zdecydowanie mniej, niż w odpowiedniku nierafinowanym.

Proces rafinacji obejmuje kilka etapów: degumowanie (usuwanie fosfolipidów), neutralizację (eliminację wolnych kwasów tłuszczowych), bielenie (usuwanie barwników) oraz dezodoryzację (pozbycie się zapachów). W wyniku tych zabiegów powstaje olej o jasnożółtej barwie, neutralnym smaku i zapachu, a także znacznie wyższej temperaturze dymienia, która wynosi około 200-220 stopni Celsjusza. To właśnie dzięki tym cechom olej rafinowany nadaje się do obróbki termicznej potraw, nie nadając im silnego, specyficznego smaku.

Porównanie wartości odżywczych i korzyści zdrowotnych

Pod wieloma względami olej rzepakowy nierafinowany jest zdrowszą alternatywą. Wystarczą jedynie dwie łyżki dziennie dodać do posiłku, by dostarczyć swojemu organizmowi niezbędnych składników odżywczych. Jeżeli chodzi o wartości prozdrowotne, znacznie przewyższa on olej rafinowany, jednak nie można na nim smażyć, co zdecydowanie możliwe jest w drugim przypadku. Najlepiej sprawdza się do dań, które nie zostają poddane obróbce termicznej, czyli są podawane na zimno. Olej rzepakowy rafinowany, z racji tłoczenia w wysokich temperaturach wytraca sporą część swoich prozdrowotnych składników – nie zostaje ich całkowicie pozbawiony, jednak nie jest on już tak zdrowy, jak jego nierafinowany odpowiednik. Poza tym doskonale sprawdza się przy pieczeniu i smażeniu i pod tym względem uważany jest za jeden z lepszych tłuszczy.

Warto również zwrócić uwagę na stosunek kwasów omega-6 do omega-3 w oleju rzepakowym nierafinowanym, który wynosi około 2:1 i jest uznawany za optymalny dla zdrowia. Regularne spożywanie tego oleju może wspierać funkcje wątroby, poprawiać stan skóry, włosów i paznokci, a także działać przeciwzapalnie. Z kolei olej rafinowany, mimo utraty części składników, nadal dostarcza nienasyconych kwasów tłuszczowych, choć w mniejszych ilościach. Jego przewagą pozostaje stabilność termiczna, dzięki czemu nie powstają szkodliwe związki podczas smażenia w umiarkowanych temperaturach.

Jak stosować olej rzepakowy w codziennej diecie

Wybór między olejem rafinowanym a nierafinowanym powinien zależeć przede wszystkim od planowanego zastosowania kulinarnego. Olej nierafinowany doskonale sprawdza się jako dodatek do sosów, dressingów, past kanapkowych czy koktajli owocowo-warzywnych. Można go również wykorzystać do marynat na surowo, gdzie jego aromat wzbogaci smak potraw. Ponieważ jest wrażliwy na wysoką temperaturę, nie należy go podgrzewać ani używać do smażenia – w przeciwnym razie utracimy jego wartości odżywcze, a w skrajnych przypadkach możemy nawet wytworzyć szkodliwe związki.

Olej rafinowany natomiast przeznaczony jest głównie do obróbki termicznej. Sprawdza się do smażenia jajek, warzyw, mięsa oraz pieczenia ciast i zapiekanek. Warto jednak pamiętać, aby nie przegrzewać oleju – temperatura smażenia nie powinna przekraczać 180 stopni Celsjusza. Dobrym rozwiązaniem jest także łączenie obu rodzajów oleju w codziennym jadłospisie: rafinowany do gotowania, a nierafinowany do dań na zimno. Taki podział pozwala maksymalnie wykorzystać zalety obu produktów, zachowując zdrowe podejście do tłuszczy w diecie.

Przechowywanie oleju rzepakowego

Właściwe przechowywanie oleju rzepakowego ma decydujące znaczenie dla zachowania jego właściwości odżywczych i smakowych. Olej nierafinowany jest szczególnie podatny na utlenianie, dlatego najlepiej przechowywać go w lodówce, w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła. Należy unikać wystawiania go na działanie światła i ciepła. Po otwarciu butelki warto zużyć olej w ciągu 4-6 tygodni, aby nie stracił swoich wartościowych składników. Zmiana koloru, pojawienie się mętności lub nieprzyjemnego, zjełczałego zapachu to sygnał, że olej nie nadaje się już do spożycia.

Olej rafinowany jest bardziej stabilny i może być przechowywany w temperaturze pokojowej, choć również w ciemnym miejscu, z dala od źródeł ciepła i światła. Jego trwałość jest znacznie dłuższa – w zamkniętym opakowaniu może zachować świeżość nawet przez rok. Po otwarciu zaleca się zużycie w ciągu kilku miesięcy. Bez względu na rodzaj oleju, nigdy nie należy go trzymać w pobliżu kuchenki ani w miejscach narażonych na wahania temperatur, ponieważ przyspiesza to procesy degradacji tłuszczów.